piše Nemanja Stanković, profesor engleskog jezika i književnosti
Jedna od najstarijih i najsnažnijih ljudskih emocija je strah. To je emocija koja nam daje nalet adrenalina i omogućava nam da reagujemo i da se zaštitimo na adekvatan način kada se nađemo u opasnosti. Kada smo uplašeni srce nam ubrzano kuca, otežano dišemo i zbog toga većina nas strah smatra neprijatnom emocijom, osim ako ne čitamo gotsku ili horor književnost. U čemu je, onda, razlog za ovakav paradoks i kako je uopšte moguće da je iskonski strah, koji na svaki mogući način pokušavamo da izbegnemo, jedan od glavnih temelja za gotsku i horor književnost?
Jezive teme i motivi deo su književnosti još od pamtiveka i kao takvi datiraju još iz Antičke Grčke i starog Rima, gde su horor priče istraživale teme povezane sa smrću, demonima, zlim duhovima i zagrobnim životom. Ono što ove priče izazivaju pored sveukupne senzacije sablasnosti i straha, jeste i krajnje uzbuđenje kada ih čitamo u udobnosti naših domova gde se osećamo sigurnim i gde smo u mogućnosti da kontrolišemo naš nagon za beg ili borbu. Upravo u tome i leži njihova privlačnost i fascinacija, u jukstapoziciji jezivog i primamljivog.
Gotska književnost, čiji naziv dolazi iz područja istoimene gotske arhitekture, kao književni pravac pojavljuje se u drugoj polovini 18. veka u Engleskoj sa romanom Otratnski Zamak (The Castle of Otranto) Horasa Volpola. Gotske priče zavise prvenstveno od atmosfere zbog njihovog uticaja na čitaoca. Kao takvi, gotski romani obiluju jezivim scenama i misterioznim dešavanjima dok se predmeti poput škripavih stepeništa i mračnih tamnica koriste, ponekad sa elementima okultnog, da bi se stvorio osećaj neizbežne sumornosti i propasti. Radnje ovih dela često su smeštene u zapuštenim zamkovima ili ukletim kućama. Za razliku od moderne horor književnosti, ono što takođe odlikuje gotsku književnost jeste da je sam žanar proizašao iz romanticizma i kao takav kombinuje elemente horora i romantike.
Moderna horor književnost, s druge strane, obično je manje suptilna u nastojanjima da se čitaocu podigne kosa na glavi. Ako je teror kod gore pomenute gotske književnosti u atmosferi, ono što razlikuje horor žanr je to što su terori stvarni. Čudovišta, vampiri, neživi, serijske ubice u kombinaciji sa morbidnim, neugodnim temama i snažnom emocionalnom napetošću uobičajni su alati kojima se autori ovih dela služe da izazovu strah, nelagodnost i uznemirenost svojih čitalaca. To je žanr pun strave i užasa čiji su predstavnici autori poput Edgara Alana Poa, H.F. Lavkrafta i Stivena Kinga.
Na našem kursu zajedno ćemo nastojati da otkrijemo i razjasnimo neka od sledećih pitanja:
I) Koje još sveukupne teme preovladavaju u gotskoj i horor književnosti?
II) Koji su zajednički, a koji različiti elementi i karakteristike oba žanra?
III) Koja je razlika između fantastike i gotske i horor književnosti?
Pored ovoga, da bismo odgovorili na gore navedena pitanja, moraćemo detaljno analizirati neka od najznačajnijih dela gotske i horor književnosti:
I) Otratnski Zamak (The Castle of Otranto) Horas Volpol
II) Misterije Udolphoa (The Mysteries of Udolpho) En Redkilf
III) Legenda o Uspavanoj Dolini (The Legend of Sleepy Hollow) Vašington Irving
IV) Jama i klatno (The Pit and the Pendulum), Crna mačka (Black Cat), Pad kuće Ašer (The Fall of the House of Usher), Ovalni portret (The Oval Portrait) Edgar Alan Po
V) Neobičan slučaj Doktora Džekila i gospodina Hajda (Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde) Robert Luis Stivenson
VI) Slika Dorijana Greja (The Picture of Dorian Grey) Oskar Vajld
VII) Drakula (Dracula) Brem Stoker
VIII) Zov Ktulua (The Call of Cthulhu) i U Planinama Ludila (At the Mountains of Madness) H. F. Lavkraft
IX) Isijavanje (The Shining) i To (It) Stiven King
Stoga, ukoliko ste ljubitelji bilo jednog ili drugog žanra, onda vas pozivam da mi se pridružite na kursu gotske i horor književnosti.
Vidimo se!
